Roman Kahramanları
ANADOLU MODERNİZMİ, RİTA VE ERKEKLİK!
-
ANADOLU MODERNİZMİ, RİTA VE ERKEKLİK!
ANADOLU MODERNİZMİ, “RİTA VE ERKEKLİK!*
Makale Yazarı: Halim Şafak
*Bu makale ROMAN KAHRAMANLARI (Temmuz/Eylül 2015) 23. sayıda yayımlanmıştır.
“Milli edebiyat”ın oluşturduğu #Anadolu imgesi ve Anadolu’nun bu imgeyle ilişkisi baştan beri tartışmalıdır. Anadolu edebiyattaki karşılığından ve imgesinden çok daha farklı yer ve konumdadır. Büyük ölçüde gerici pratiklerin merkezi ve kültür vasatı olmuştur. Anadolu imgesinin üstünü kazıdığımızda Türklüğün ve Sünniliğin beslediği ötekini reddeden son derece erkek bir dünya bizi karşılar. Bu dünya sağın üç haliyle son derece uyumludur.
Türklüğünü ve Sünniliğini ilan eden devlet öteki hayat ve kültürlerin oluşturduğu Anadolu’yu hem Türkleştirmiş hem de Sünnileştirmiştir. Bunu da modernizmin içinde gerçekleştirmiştir. Sağa ve “ulusal sol”a da bunun edebiyatını yapmak kalmıştır!
#Çokkültürlü hayatı oluşturan azınlık ve çoğunlukların birden bire derdest edilip, öldürülüp, sürülüp gönderilmesi geride #gidenlerin/ #kalanların trajik hikâyelerini ve yalnızlıklarını bırakmıştır. Bunlar olurken Anadolu modernizminin biçimlendirdiği #TürkveSünni #erkeklik de dünyanın her anlamda şehvetini yaşamıştır.
Kemal Safa Güntekin’in Rita’sı 1950’lerin Kayseri’sini ele alan “san’at romanı” olarak Anadolu modernizminin içinde kendini oluşturuyor. (İletişim Yayınları,2010) Romanda devletin Türkleşmesi ve Sünnileşmesiyle birlikte Kayseri’de azınlıkların başına gelenler ve Türk ahalinin kadına dönük arzuları tartışılıyor. Rita, okura Anadolu modernizmi ve onun içinde rahat eden muhafazakârlıktan pornografik ama bir o kadar da “san’at”sal bir kesit sunuyor.
“San’at” kadın ve onun cinselliği eksenli bir pornografi ürettiği kadar Anadolu’nun kadın karşısındaki cinsel reflekslerini de içerir! Geçmişin oynatılan “avradının” yerini Cumhuriyetle birlikte çoktan #pavyon ve #umumhaneler almıştır!
Güntekin; şiir, öykü ve romanlar üstünden oluşturulan Türklük ve Sünniliğin karşısına yine edebiyatın oluşturduğu ama yaşananla içli dışlı başka bir tarih çıkarır. Farklı edebiyat türlerinin oluşturduğu dünya yine #edebiyat üstünden yadsınırken muhafazakâr hayat tarzının modernist ve erkek içerikleri de söz konusu edilir.
Devletle dayanışma içindeki Sünni Türklüğün şehri azınlıklardan kurtarıp hem ekonomiye hem de modernizme kazandırma çabalarından kadınların hamam kültürüne ve dönemin erkeklik alanlarının başında gelen pavyonlara kadar genişleyen dünyada Kadın Düşkünü’nün Necati Beyi’nden, Mükremin Bey’e, Rita’ya, âşığı Fuat’a, Memeda’ya kadar epeyi kişi bulunur. (İletişim,2009)
Anadolu’nun erkekliğini galeyana getiren Rita, aslında bir semboldür. Erkekleri, kadınları güzelliğiyle etkileyen Rita muhafazakârlığın gizli tuttuğu erkekliği ve kadınlığı azdırır, arzuyla ve şiddetle yaşamaya çağırır. Kadın erkek ilişkisi “#temas”la sınırlı şiddetli bir karşılık bulur! Rita’nın Ankara’dan sonra Kayseri’de süren macerası Anadolu erkeğinin azgınlığını ve o erkekliğin ideolojik arka planını ortaya çıkarır. Bu erkeklik gündelik hayatın nerdeyse tamamını doldurur.
Hamamın fayansı, Rita’nın kolyesi, #Namık’ın klarinet’i, #BerberEfâ’nın aynası, #kiliseninşamdanı, #Mahmut’un dolmakalemi, Akile’nin yüzüğü, #arabanınradyosu, #TerziŞefika’nın makası, Güneş gözlüğü, hapishanedeki ampul, #Hacımemeda’nın tespihi ve #tellizımba tanığı oldukları dünyayı anlatırlar. Kişiler arasındaki konuşmaların Kayseri ağzıyla olması ise Güntekin’in okurun ağzına çaldığı bir parmak baldır! Böyle bir dünyada sol’un içerde olması da yazarın kıyağıdır!
Anadolu muhafazakârlığın en belirgin özelliği olan ticareti ve cinseli temel alan erkeklik, yerle bir edilen çokkültürlü yapı ve mekânların başına gelenlerin nesnelerin gözünde aldığı biçim ve kendilerini oluşturan insanlara bakışı yazarın ironik diliyle tam bir eleştiriye dönüşür.
Roman Anadolu’ya ve Kayseri’ye dönük tek bir şeye izin verir: Anadolu milli edebiyatın oluşturduğunun ve anladığımızın dışında bir şeydir. Bu da Anadolu imgesinin yıkılmasına yeter. Güntekin, Anadolu’nun geçmişiyle kurduğu olumlu ilişkiye bağlı olarak okuru Anadolu modernizmini ve Türkleştirme politikalarının vahim sonuçlarını tartışmaya çağırıyor, hatta buna kışkırtırken geçmişte kalan bir Anadolu’nun arzusunu dillendirip bunu yadsıyan dünyaya da saldırıyor.
Romanın asıl belirginleştirdiği ise başka hayatın ve sosyalliğin kültürünün eninde sonunda kendini gerçekleştireceğidir. Rita en çok da bunun arzusunu duyurmaktadır ama Kayseri’den bakınca durum o kadar da umutlu değildir!
Kayseri şehri Kemal Safa Güntekin’in zihnindeki dünyadan eskisinden daha fazla uzaktır. Şehir ötekine dönük faşizan tavrını dünyaya göndermeyi sürdürürken Anadolu modernizminin içselleştirmekte zorluk çekmediği Türk ve Sünni erkeklik de kendini geniş caddelerde, iş merkezlerinde şehvetle boşaltıp durmaktadır!
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.